तोच चन्द्रमा नभात – भाग २

तोच चन्द्रमा नभात – भाग २

चन्द्राचा मार्ग वळणावळणाचा
 
एकदा त्याबद्दल कुणीतरी कांहीतरी वेगळं सांगितलं म्हणून मी सगळी आकडेवारी घेऊन कागदावर चन्द्राच्या मार्गाचा नकाशा काढायला बसलो आणि मला एकामागोमाग एक धक्के बसत गेले. सूर्य हा केन्द्रबिन्दू धरून त्याभोवती कागदावर मावेल इतकं मोठं वर्तुळ पृथ्वीच्या कक्षेसाठी काढलं. पण त्या स्केलमध्ये पृथ्वी आणि चन्द्र हे अगदी सूक्ष्म ठिपके बनले आणि पेन्सिलीची रेघ जेवढी जाड असते तेवढ्या जागेत दोघेही येत होते. (या नकाशामध्ये चन्द्र डोळ्याला दिसेल एवढा मोठा होण्यासाठी दोन तीनशे पट मोठा म्हणजे एका मैदानाएवढा लांब रुंद कागद लागला असता.) याचाच अर्थ पृथ्वीची जी कक्षा मी काढली होती त्यातच चन्द्राची कक्षा सुध्दा समाविष्ट झालेली होती. ते दोघेही दर सेकंदाला सुमारे तीस किलोमीटर या सरासरी वेगाने याच मार्गावर सतत धावत असतात. चन्द्र जरी पृथ्वीभोवती बारा महिन्यात तेरा प्रदक्षिणा घालतांना दिसत असला तरी त्या कक्षेमध्ये तो दर सेकंदात फक्त एकच किलोमीटर चालतो. म्हणजे तीस पावले सूर्याभोवती आणि एक पाऊल पृथ्वीभोवती अशी चन्द्राची चाल आहे.

यांचा एकत्र विचार केला तर असे दिसते की पृथ्वी आणि चन्द्र हे जणु काही एका अवाढव्य लंबवर्तुळाकार हायवेवर सुसाट वेगाने जाणारी एक कार आणि मोटरबाईक आहेत. दर महिन्याच्या सुरुवातीला चन्द्र पृथ्वीच्या कक्षेच्या आंतल्या म्हणजे सूर्याकडच्या बाजूला दर सेकंदाला २९ किलोमीटर या कमीत कमी वेगाने जात असतो. त्यामुळे पृथ्वी त्याला ओव्हरटेक करून पुढे जाते. त्यानंतर चन्द्र आपली दिशा किंचित बदलत वेग वाढवत जातो आणि शुक्ल अष्टमीला तो पृथ्वीच्याच कक्षेमध्ये तिच्या थोडे मागे तिच्या इतक्याच दर सेकंदाला ३० किलोमीटर वेगाने धांवत असतो. चन्द्राची स्पीड वाढत वाढत पौर्णिमेला दर सेकंदाला सुमारे ३१ किलोमीटर एवढी होऊन त्याने आता पृथ्वीच्या कक्षेच्या बाहेरच्या अंगाने तिला गाठलेले असते. तिला ओव्हरटेक करून तो पुढे जातो पण आता त्याची गति कमी होऊ लागते आणि कृष्ण अष्टमीपर्यंत तो पृथ्वीच्याच कक्षेमध्ये तिच्या थोडे पुढे  तिच्या इतक्याच वेगाने धांवत असतो. त्यानंतर अमावस्येपर्यंत त्याचा वेग किंचित कमी होत जातो आणि शुक्ल अष्टमीला पृथ्वी त्याला गाठते. असा दोघांचा खेळ चालत असतो. यावरून हे स्पष्ट होते की चन्द्राचा अवकाशातील भ्रमणाचा मार्ग पृथ्वीच्या कक्षेच्या आंत बाहेर नागमोडी वळणा वळणाचा असा आहे. हा नागमोडीपणा सुध्दा स्केलने कागदावर काढता येत नाही इतका सूक्ष्म आहे. पृथ्वीवरून पहातांना मात्र आपल्याला चन्द्र हा तिच्याभोवती प्रदक्षिणा घालत असल्याचा भास होतो.
 
( क्रमशः )

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: