लीड्सच्या चिप्स – ११ देखण्या इमारती

लीड्सच्या सिटी सेंटर या शहराच्या मध्यवर्ती भागात इतिहास आणि वर्तमानकाल अगदी हातांत हात घालून उभे असलेले दिसतात. शंभर दीडशे पासून चारपांचशे वर्षापूर्वी बांधलेल्या पुरातत्व विभागाच्या संरक्षित मालमत्ता वाटाव्यात अशा जुन्या पुराण्या वास्तू कांचेच्या अवाढव्य कपाटांसारख्या दिसणा-या अत्याधुनिक इमारतींना खेटून उभ्या असलेल्या इथे पहायला मिळतात. बहुतेक जुन्या इमारतींमध्ये चर्च, कॅथेड्रल अशी धार्मिक प्रार्थनास्थळे आहेत. त्याशिवाय गेल्या शतकातील आर्थिक भरभराटीच्या काळांत बांधलेल्या सामाजिक उपयोगाच्या इमारती आहेत.

लीड्सचा टाउन हॉल ही अर्थातच सर्वात भव्य आणि आकर्षक इमारत आहे. अठराशे सत्तावन, अठ्ठावन साली जेंव्हा भारतात स्वातंत्र्ययुध्दाची रणधुमाळी सुरू होती त्याच काळांत या इमारतीचे विधिवत उद्घाटन झाले. त्यासाठी प्रत्यक्ष महाराणी एलिझाबेथ यांनी लीड्सला भेट दिली होती. दर्शनी भागावर अनेक पाय-यांची उतरंड, त्यावर प्रचंड दंडगोलाकार उभे खांब, सुरेख कमानी, त्यामध्ये कोरीव नक्षीकाम केलेले भव्य दरवाजे, वर उंच घुमट, त्यामध्ये प्रचंड क्लॉक टॉवर अशी त्या काळातील वास्तुशिल्पाचा एक उत्कृष्ट नमूना म्हणून ती इमारत पहाण्यासारखी आहे. आत गेल्यावर तर तेथील अंतर्गत सजावट पाहून डोळे दिपून जातात. सर्व बाजूला कलाकुसर, हंड्या, झुंबरे आणि छोट्या छोट्या पुतळ्यामधून सजवलेली मोहक दृष्ये. मूळ कलाकृतींचे सौंदर्य अधिकच खुलून दिसावे अशा खुबीने त्यावर विजेच्या दिव्यांचा साज सजवला आहे, पण भिंतींवर किंवा खांबांवर कुठेही त्यासाठी लावलेल्या बेढब तारा दिसून येत नाहीत. महत्वाची सांगण्यासारखी गोष्ट म्हणजे ही इमारत आजही रोज प्रत्यक्ष उपयोगात येते. महत्वाच्या सभा संमेलने तर तेथे होतातच पण चक्क लग्नेसुध्दा लावली जातात. बाहेरून पुरातनकालीन वाटणारी पण आंतून सर्व आधुनिक सोयींनी सज्ज अशी ही इमारत लीड्सची शान आहे.

अशीच एक वैशिष्ट्यपूर्ण इमारत म्हणजे बाजाराच्या मध्यवर्ती भागातील कॉर्न एक्सचेंज. बाजूलाच सिटी मार्केट आहे ते आपल्या मुंबईच्या क्रॉफर्ड मार्केटची आठवण करून देते. तशाच प्रकारचे गाळे व तसेच गजबजलेले, फक्त अतिशय स्वच्छ. कॉर्न एक्सचेंज ही एक बाहेरून वर्तुळाकार वाटणारी आणि आतून लंबवर्तुळाकार दिसणारी अजब इमारत आहे. वर प्रचंड वक्राकार तुळयांवर आधारलेले मोठे घुमटाकार छप्पर आहे. दोन मजली परीघामध्ये त-हेत-हेची दुकाने आहेत तर मधल्या जागेत खाण्यापिण्याची रेस्टॉरेंट्स व शोभेच्या वस्तूंचे अनेक छोटे छोटे स्टॉल्स. एके काळी या भागातील धान्याची मुख्य बाजारपेठ भरवण्यासाठी ही खास इमारत बांधली होती. आजूबाजूचे शेतकरी व व्यापारी रोज तेथे येऊन देवाण घेवाण करत असत. आता त्या व्यापाराला पूर्वीचे महत्व राहिले नाही. पण आजच्या काळातील उपयोगाच्या वस्तूंच्या दुकानांनी ती भरलेली आहे व हजारो ग्राहकांच्या गर्दीने नेहमी गजबजलेली असते. ही इमारतसुध्दा पुरातनकाळात बांधली गेली असली तरी उत्तम स्थितीत ठेवलेली आहे आणि रोजच्या उपयोगातली आहे.

आयर नदीवरील लीड्स ब्रिज हा एक असाच जुन्या काळाची साक्ष देणारा पण आजही उपयोगात येत असलेला छोटेखानी पूल आहे. या नदीचे पात्र आपल्या पुण्याच्या मुठेपेक्षाही अरुंद असले तरी त्यातला पाण्याचा प्रवाह मात्र बारा महिने वहात असतो.  पुलावरून त्याचे दृष्य पहायला छान दिसते. या पुलाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे जगातील सर्वात प्रथम चलचित्राचे चित्रीकरण हे या पुलावरील एकोणिसाव्या शतकातील रहदारीचे झाले होते.

येथील विश्वविद्यालय, पुस्तकालय, आर्ट गॅलरी, जुनी इस्पितळे वगैरे सर्व बिल्डिंग्ज तत्कालिन वास्तुशिल्पाची वैशिष्टे दाखवणा-या देखण्या इमारती आहेत. व्यवस्थित डागडुजी करून त्या आजतागायत उपयोगात ठेवलेल्या आहेत. नव्या जमान्यातील वाढलेल्या रहदारीसाठी मोठा रस्ता बांधतांना येथील इन्फर्मरीच्या पुरातन इमारतीच्या खालून मोठा बोगदा काढून वाट करून दिली. लीड्समधील रहिवाशांच्या बहुतेक सर्व जुन्या इमारती मात्र एकसारख्या लाल रंगाच्या विटांनी बांधलेल्या दिसतात आणि सिमेंटकाँक्रीटच्या नव्या इमारती मोठमोठ्या चौकोनी ठोकळ्यांसारख्या दिसतात. अनेक भागात बंगले आहेत, पण खास आकर्षक वाटावेत आणि चांगले लक्षात रहावेत असे बंगले मला तरी फारसे दिसले नाहीत.

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: