चंद्रयानाच्या निमित्याने – परिचय

चंद्रयान हे चंद्राकडे जाणारे भारताचे पहिले यान श्रीहरीकोटा येथील सतीश धवन अवकाश केंद्रातून अवकाशात झेपावले या गोष्टीला आता सुमारे चार वर्षे उलटून गेली. काही दिवसांनी ते चंद्राजवळ पोचले आणि त्याच्याभोंवती १०० किलोमीटर अंतरावरून त्याला प्रदक्षिणा घालत राहिले. या घिरट्या घालत असतांनाच त्यावर बसवलेल्या अत्याधुनिक उपकरणांद्वारे चंद्राविषयी अत्यंत उपयुक्त अशी माहिती गोळा करून ती पृथ्वीवर पाठवली गेली. चंद्राची पृथ्वीवरून दिसणारी (सशाचे चित्र असलेली) बाजू तसेच त्याची पलीकडली आपल्याला कधीच न दिसणारी बाजू या दोन्हींच्या पृष्ठभागाचा सविस्तर त्रिमित नकाशा काढणे, चंद्राच्या पृष्ठभागावरील तसेच गर्भातील विविध खनिजांचा शोध घेणे वगैरे उद्देशाने ही निरीक्षणे करण्यात आली. मॅग्नेशियम, अॅल्युमिनियम, सिलिकॉन, कॅल्शियम, लोह, टायटेनियम आदि पृथ्वीवर ब-या प्रमाणात सापडणारी मूलद्रव्ये तसेच रेडॉन, युरेनियम व थोरियम यासारखी दुर्मिळ मूलद्रव्ये यांची चंद्रावर किती उपलब्धता आहे याची माहिती यावरून मिळाली. अखेर चंद्राचा जन्म नेमका कशामुळे आणि  कसा झाला असावा हे समजण्याच्या दृष्टीनेही या निरीक्षणांचा उपयोग होऊ शकेल. अंतरिक्ष संशोधनासाठी नासाने केलेल्या संशोधनातून निर्माण झालेल्या कित्येक गोष्टी आज सामान्य माणसाच्या वापरात आल्या आहेत. चंद्रयानामधून काय मिळाले हे इतक्यात सांगता येणार नाही. पण भारताच्या दृष्टीने हे एक मोठे पाऊल नक्कीच होते.

चांद्रयानाच्या मोहिमेचे खालील प्रमुख टप्पे होते.
१. पृथ्वीवरून उड्डाण
२. अंतराळातून पृथ्वीचे अवलोकन करीत चंद्राकडे गमन
३. चंद्राच्या कक्षेत प्रवेश
४. चंद्राच्या कक्षेत १०० कि.मी. अंतरावर राहून सुमारे २ वर्षे चंद्राभोवती नियमितपणे घिरट्या घालणे हे मुख्य काम. हे काम करतांना खालील गोष्टी करायचे योजिले होते.
१. चंद्राच्या पृष्ठभागाचे सर्व बाजूंनी निरीक्षण करून त्याचे नकाशे तयार करणे.
२. चंद्रावरील धातू, अधातू वगैरेंच्या साठ्यांचा अंदाज घेणे
३. चंद्रावर उतरणारे (धडकणारे) छोटे यान पाठवून त्याच्या कक्षेचा अभ्यास करणे
४. या यानाने चंद्रावर धडकण्यापूर्वी जवळून घेतलेली माहिती जमा करणे.

चंद्रयानाच्या उड्डाणाच्या निमित्याने मी सात लेखांची एक मालिका त्या काळात लिहिली होती. या काहीशा अपरिचित विषयाला सरळ हात घातल्यास काही लोकांना कदाचित तो समजणार नाही असा विचार करून त्यासाठी मला आवश्यक वाटणारी प्राथमिक स्वरूपाची वैज्ञानिक आणि तांत्रिक माहिती मी या लेखमालिकेत टप्प्या टप्प्याने दिली होती. या सात भागांचे मथळे खाली दिले आहेत. यावरून त्या भागांमधल्या मजकुराचा अंदाज येईल.
१.चन्द्रयान (भाग१) – गुरुत्वाकर्षण
२.चन्द्रयान (भाग२) – विमान आणि अग्निबाण
३.चन्द्रयान (भाग३) – अंतरिक्षात भ्रमण
४.चन्द्रयान ( भाग ४) – उपग्रह
५.चन्द्रयान ( भाग ५) – पूर्वतयारी
६.चन्द्रयान ( भाग ६) – यशोगाथा (पूर्वार्ध)
७.चन्द्रयान ( भाग ७) – यशोगाथा (उत्तरार्ध)

अनेक वर्षांपूर्वी मी चंद्रासंबंधी विविध प्रकारची माहिती गोळा करून ती ३२ लेखांच्या मालिकेतून माझ्या ब्लॉगवर सादर केली होती. ती या दुव्यांवर पाहता येईल. तसेच ती या ब्लॉगवरसुध्दा चंद्रमा या कॅटॅगरीमध्ये पाहता येईल.
<a href=”http://anandghan.blogspot.com/2006/02/moon-part1.html”>तोच चंद्रमा नभात </a>

पुढील भाग – गुरुत्वाकर्षण ———>

3 प्रतिसाद

  1. […] <——– मागील भाग – परिचय                                  पुढील भाग  – विमान आणि अग्निबाण ———-> […]

  2. […] <—— मागील भाग – परिचय              पुढील भाग  – विमान आणि अग्निबाण ———-> […]

प्रतिक्रिया व्यक्त करा

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  बदला )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  बदला )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  बदला )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  बदला )

Connecting to %s

%d bloggers like this: